Được biết đến là một trong những chủ nhân giải Đặc biệt giải thưởng VinFuture mùa đầu tiên, Giáo sư Quarraisha Abdool Karim tiếp tục tham gia với vai trò thành viên Hội đồng sơ khảo giải thưởng VinFuture mùa 2. Ở vị trí giám khảo, bà bày tỏ sự hào hứng khi tiết lộ về sự xuất hiện của chủ nhân nhiều giải thưởng lớn trong danh sách đề cử. Giáo sư Quarraisha cũng chia sẻ quan điểm về ý nghĩa chủ đề "Hồi sinh và tái thiết" của mùa giải năm nay.
Khoa học giúp nhân loại tiến bộ
- Sau khi trở thành chủ nhân giải Đặc biệt giải thưởng VinFuture, cuộc sống của bà và GS Salim S. Abdool Karim đã thay đổi ra sao?
- Sau giải thưởng VinFuture, tôi được giới truyền thông thế giới đặc biệt chú ý. Tôi và Salim (Giáo sư Salim S. Abdool Karim - chồng của Giáo sư Quarraisha) đã có nhiều buổi nói chuyện, phỏng vấn để truyền cảm hứng cho những người đến từ các quốc gia có thu nhập trung bình thấp và các nhà khoa học trẻ ở châu Á, châu Phi và cả châu Âu.
Điều đáng mừng là chúng tôi đã có những ảnh hưởng nhất định, giúp khuyến khích những người trẻ tuổi đặc biệt là tại các nước thu nhập trung bình thấy được giá trị của khoa học và theo đuổi sự nghiệp khoa học.
- Bà muốn truyền tải điều gì trong những buổi nói chuyện cùng các nhà khoa học trẻ?
- Điều tôi muốn nói với các bạn trẻ là: Khoa học sẽ giúp nhân loại tiến bộ và làm cuộc sống tốt đẹp hơn. Khi ngày càng nhiều người nghiên cứu, cả các vấn đề địa phương hay toàn cầu, để tìm ra thêm nhiều giải pháp sáng tạo thì cuộc sống của chúng ta sẽ ngày một tốt hơn. Đại dịch đã nhắc nhở chúng ta về bài học ấy, bài học của sự đoàn kết.
- Bà luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho các nhà khoa học trẻ, đặc biệt tại các nước có thu nhập trung bình hoặc thấp. Lý do vì sao vậy?
- Thực tế thì việc một cá nhân tại một nước có thu nhập trung bình khởi xướng giải thưởng tôn vinh các nhà khoa học, hay các công trình giúp tác động tích cực tới nhân loại, là điều hiếm có và hoàn toàn khác biệt. Thêm một ý nghĩa quan trọng nữa, tôi nhận ra VinFuture là nơi các nhà khoa học cùng tương tác và tạo ra mạng lưới lâu dài. Đó là điều mà tôi đã chiêm nghiệm trong thời gian ở Việt Nam tham gia giải thưởng VinFuture mùa đầu tiên.
- Bà có thể hé lộ một vài thông tin về những điểm đặc biệt của giải thưởng VinFuture mùa 2?
- Với VinFuture, đây mới là năm thứ hai của Giải thưởng, trong khi thế giới có rất nhiều giải thưởng lớn. Thật hạnh phúc nếu thấy các nhà khoa học đã nhận giải lớn như Nobel vẫn mong muốn được đứng trên bục vinh danh của VinFuture. Dù chưa thể tiết lộ chi tiết nhưng tại mùa 2, chúng tôi đã nhận được đề cử của nhiều nhà khoa học từng nhận các giải thưởng lớn và giá trị của thế giới. Chỉ sau một năm, VinFuture đã đạt những thành tựu như vậy là điều thật sự rất tuyệt vời.
Hào hứng khi thấy đề cử từ Việt Nam
- Cảm nhận của bà ra sao trong lần đầu tham gia VinFuture với tư cách thành viên Hội đồng sơ khảo?
- Tham gia Hội đồng sơ khảo, tôi và các đồng nghiệp đã có quãng thời gian khó khăn để rút gọn danh sách khi có quá nhiều nghiên cứu tuyệt vời. Trước VinFuture, tôi đã từng ở trong một số thẩm đoàn, ủy ban nhưng phải thú thật, tôi bị ấn tượng với số lượng đơn đăng ký trong mỗi danh mục cũng như chất lượng, tỷ lệ phân bố về địa lý, giới tính của các nhà khoa học, những công trình tham gia đề cử VinFuture năm nay.
- Bà cho rằng chủ đề "Hồi sinh và tái thiết" mùa giải VinFuture thứ 2 được thể hiện ra sao qua các đề cử?
- Đây là một chủ đề sâu sắc và được phản ánh tốt qua các đề cử năm nay. Covid-19 đã cho chúng ta thấy vai trò của công nghệ để hướng tới tương lai. Tuy nhiên, ở góc độ phát triển chung của loài người, chúng ta đã có bước lùi. Bởi thế, chủ đề "Hồi sinh và tái thiết" là lời nhắc nhở tới thế giới, rằng chúng ta vẫn còn nhiều thách thức và không thể bỏ dở những điều đang làm.
- Các tiêu chí nào sẽ được Hội đồng sơ khảo đề cao khi chấm giải?
- Các tiêu chí không thay đổi, đó là sự xuất sắc trong lĩnh vực khoa học, không riêng với sức khỏe. Tôi nghĩ điều này cũng phản ánh rằng, dù Covid-19 chưa kết thúc nhưng chúng ta đã bước sang giai đoạn sống chung với dịch bệnh. Tôi đặc biệt quan tâm tới một số vấn đề liên quan tới môi trường, an ninh lương thực, y học chính xác hay các công nghệ mới giúp khôi phục thính giác, thị lực hay công nghệ nano áp dụng trong phục hồi thương tổn, tránh việc cắt cụt chi...
Thực tế, trong số các đề cử, chúng tôi đã thấy nhiều nghiên cứu khoa học chất lượng cao. Rất nhiều dự án mới trong giai đoạn đầu của nghiên cứu. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là sức ảnh hưởng và khả năng tác động của các nghiên cứu, không quan trọng là nghiên cứu đang ở giai đoạn nào.
- Các nhà khoa học tới từ Việt Nam hay các nước đang phát triển khác liệu có cơ hội giành giải thưởng lớn?
- Tôi rất hào hứng khi thấy các đề cử từ Việt Nam bởi đây là cách để khuyến khích khoa học trong nước. Sẽ thật tuyệt vời nếu một nhà khoa học Việt Nam hay một người từ quốc gia đang phát triển thắng giải.
Ở các quốc gia này cũng có nhiều thách thức cần giải quyết nhưng mọi thứ không thể xử lý một sớm một chiều. Đây là một quá trình cần thời gian và tôi nghĩ rằng chúng ta đang xây dựng nền tảng vững chắc để nhìn thấy thành quả sau vài năm nữa.
- Xin cảm ơn Giáo sư!
Thu Hương
Giáo sư Quarraisha Abdool Karim là một nhà dịch tễ học chuyên về bệnh truyền nhiễm. Bà đang đảm nhiệm các chức vụ: Giám đốc Khoa học của Trung tâm nghiên cứu chương trình AIDS (CAPRISA) ở Nam Phi, Phó hiệu trưởng phụ trách Y tế châu Phi tại Đại học KwaZulu-Natal (Nam Phi) và Giáo sư Dịch tễ học lâm sàng tại trường Y tế công cộng Mailman thuộc Đại học Columbia (Mỹ).
Tại Giải thưởng VinFuture mùa đầu tiên, Giáo sư Salim Abdool Karim và chồng là Giáo sư Quarraisha Abdool Karim đã được trao giải Đặc biệt dành cho "Nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển". Hai nhà khoa học đã phát triển một loại gel có chứa dược chất tenofovir giúp kháng virus HIV và ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm.