Sau khi bị phạt, Zalo có trả lại lựa chọn quyền riêng tư cho người dùng?

Từ "tối hậu thư" 45 ngày đến án phạt 810 triệu

Cuối năm 2025, cộng đồng người dùng Zalo xôn xao trước thông báo cập nhật điều khoản dịch vụ mới kèm theo "tối hậu thư" 45 ngày.

Nhiều người dùng phản ánh họ rơi vào thế "tiến thoái lưỡng nan": Hoặc là bấm nút đồng ý để tiếp tục duy trì liên lạc, công việc; hoặc là bị hạn chế tính năng, thậm chí mất quyền truy cập vào tài khoản với nhiều dữ liệu cá nhân tích lũy nhiều năm.

Trước những phản ánh từ người dùng và các cơ quan truyền thông, Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia đã vào cuộc làm rõ tính "tự nguyện" trong việc thu thập dữ liệu. Kết quả, VNG đã bị xử phạt hành chính với số tiền 810 triệu đồng.

Đây được xem là một trong những mức phạt cao trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam.

Điều khoản VNG có thay đổi?

Sau khi VNG bị phạt 810 triệu đồng, nhiều người dùng đặt câu hỏi, liệu Zalo có thay đổi điều khoản hay vẫn giữ nguyên điều khoản cũ: Người dùng phải đồng ý cho nền tảng truy cập dữ liệu cá nhân mới có thể sử dụng.

Anh Minh Hoàng (nhân viên văn phòng tại Hà Nội) chia sẻ: "Phạt hơn 800 triệu, nhưng Zalo có trả lại quyền lựa chọn cho chúng tôi không? Hiện tại, nếu không bấm “đồng ý”, tôi không thể làm việc với đối tác hay gọi điện cho người thân vì mọi người đều dùng Zalo".

"Tôi muốn có sự lựa chọn 'từ chối' mà vẫn được sử dụng các tính năng liên lạc cơ bản", anh Hoàng nói.

Chị Thanh Thủy (Hà Nội), một người kinh doanh online, bức xúc: "810 triệu là mức phạt cho lỗi vi phạm, nhưng dữ liệu của hàng chục triệu người dùng đã bị thu thập thì giá trị gấp hàng nghìn lần số đó.

Cái chúng tôi cần không phải là nhìn thấy doanh nghiệp nộp tiền vào ngân sách, mà là thấy nút cài đặt quyền riêng tư được minh bạch hóa. Tại sao tôi phải chia sẻ danh bạ hay vị trí thì mới được sử dụng nền tảng?"

Đồng quan điểm, chị Cẩm Tiên (Hà Nội) cho biết: "Nếu chỉ nộp phạt rồi giữ nguyên điều khoản cũ, tôi rất không hài lòng. Cơ quan chức năng cần giám sát việc Zalo phải thiết kế lại quy trình lấy ý kiến người dùng: Đồng ý cái gì? Tại sao phải đồng ý? Và nếu không đồng ý thì quyền lợi tối thiểu còn lại là gì?"

Đúng luật nhưng chưa "đủ lực"

Dưới góc nhìn pháp lý, việc xử phạt này là một bước đi cần thiết để khẳng định thượng tôn pháp luật. Mặc dù vậy, trao đổi với phóng viên, Luật sư Trần Xuân Tiền - Trưởng Văn phòng luật sư Đồng đội, Đoàn Luật sư TP Hà Nội - cho rằng, con số này vẫn mang tính "hình thức" hơn là tạo ra áp lực thay đổi thực chất.

Luật sư Tiền nhận định: "Việc Zalo bị xử phạt 800 triệu đồng là đúng căn cứ pháp luật, bởi mức phạt này nằm trong khung xử phạt hiện hành đối với các hành vi vi phạm quy định về thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân.

Tuy nhiên, nếu đánh giá trên tinh thần và mục tiêu của pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân, đặc biệt là yêu cầu đề cao quyền riêng tư và quyền tự quyết thông tin, thì mức xử phạt nêu trên chưa thật sự tương xứng với quy mô, tầm ảnh hưởng và lợi ích kinh tế của một nền tảng có hàng chục triệu người dùng như Zalo".

Theo ông Tiền, một chế tài chỉ phát huy hiệu quả khi đủ sức răn đe và buộc chủ thể vi phạm phải thay đổi hành vi. Trong khi đó, với một doanh nghiệp có doanh thu hàng ngàn tỷ đồng, mức phạt 800 triệu đồng hiện nay chủ yếu mang tính "nhắc nhở, cảnh báo" hơn là một áp lực pháp lý đủ mạnh để thay đổi mô hình kinh doanh dựa trên dữ liệu.

“Pháp luật cần hướng tới các chế tài nghiêm khắc hơn, gắn với quy mô hoạt động và lợi ích thu được từ dữ liệu, đồng thời đi kèm các biện pháp khắc phục và giám sát chặt chẽ để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dùng”, Luật sư Tiền bày tỏ.

Trước những phản hồi gay gắt từ dư luận và ý kiến từ các chuyên gia pháp lý về việc minh bạch hóa quyền lựa chọn của người dùng, phóng viên báo TinCongNghe đã liên hệ với đại diện Zalo về việc liệu nền tảng này có kế hoạch điều chỉnh các điều khoản sử dụng để người dùng thực sự được quyền "đồng ý" hoặc "từ chối" việc truy cập dữ liệu cá nhân mà không bị hạn chế tính năng hay không?

Đại diện Zalo cho biết, hiện "không đưa ra bình luận" về vấn đề này.

Cần những chế tài "nặng ký" hơn

Vụ việc của Zalo một lần nữa dấy lên lo ngại về tình trạng "chấp nhận trong cưỡng ép". Khi một ứng dụng trở thành công cụ liên lạc thiết yếu của xã hội, việc đưa ra lựa chọn "đồng ý hoặc rời đi" không còn là một thỏa thuận dân sự bình đẳng.

Nhiều chuyên gia đồng tình, về lâu dài, pháp luật cần hướng tới các chế tài nghiêm khắc hơn, có thể tính theo phần trăm doanh thu (tương tự mô hình GDPR của châu Âu) thay vì áp dụng mức phạt trần cố định.

"Quyết định xử phạt này đúng luật nhưng chưa đáp ứng đầy đủ tinh thần bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cần đi kèm các biện pháp giám sát chặt chẽ để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dùng thay vì chỉ nộp phạt rồi thôi", Luật sư Tiền nhấn mạnh.

Mức phạt 810 triệu đồng có thể là một dấu mốc về pháp lý, nhưng sự hài lòng và tin tưởng của người dùng mới là thước đo cuối cùng cho sự phát triển bền vững của một nền tảng công nghệ.

Câu hỏi đặt ra sau vụ việc này là: Sau khi nộp phạt, Zalo sẽ thay đổi điều khoản như thế nào để trả lại quyền "tự nguyện" thực sự cho người dùng?

Phóng viên TinCongNghe đã liên hệ với Zalo để làm rõ các vấn đề liên quan, tuy nhiên nền tảng này từ chối phản hồi.